Overlevingskunstenaar

Van de vergetelheid naar de spotlights. Ooit het lachertje van de eerste divisie, nu op de drempel van de eredivisie. Fortuna Sittard bivakkeerde jarenlang in de donkere krochten van het betaald voetbal. Een portret van een ware overlevingskunstenaar.

lees

Degradatie

Zestien jaar en één dag geleden: het eredivisieduel Fortuna Sittard-Feyenoord staat op het programma. De Sittardse ploeg verkeert in degradatienood en is al behoorlijk weggezakt in het financiële moeras. De lichtmasten van het Fortuna-stadion gaan pas op het allerlaatste moment aan. De energierekening is niet betaald. Een onbekende weldoener maakt net op tijd genoeg geld over naar Essent, waardoor de lampen het veld kunnen verlichten. Dat blijkt het enige lichtpuntje van die avond. Uitgerekend Bert van Marwijk stoot Fortuna Sittard op 19 april 2002 definitief uit de eredivisie. Als coach van Feyenoord wint hij met 1-2 van zijn oude club. Het nekschot wordt uitgerekend afgevuurd door oud-Fortunees Patrick Paauwe. Ook dat nog. Veel pijnlijker dan dat kan het niet worden. Toch?

Maar de degradatie is slechts het begin van veel meer ellende. Bittere nederlagen op het veld, pijnlijke echecs daarnaast. Een onophoudelijke golf van teleurstellingen teistert het groengele legioen.

De Fortuna-aanhang dunt in de eerste divisiejaren behoorlijk uit. In februari 2016 komen op de kop af 711 man naar de thuiswedstrijd tegen Telstar kijken. In de bittere kou druipt de troosteloosheid van het duel af. Er wordt ook nog eens met 0-3 verloren. Een afgang. En de gifbeker is daarmee nog niet leeg, want later die maand lijkt het er namelijk sterk op dat Fortuna haar laatste wedstrijd in het betaald voetbal heeft gespeeld. Er moet razendsnel acht ton op tafel komen om de licentie te kunnen behouden. Met kunst- en vliegwerk krijgt Fortuna het voor elkaar.

Peter van Vossen

Trainer van maart 2014 tot oktober 2015

“Ik heb gezegd dat ik wilde promoveren en Europees voetbal wilde spelen. Het was een plan van drie á vijf jaar. Op dat moment was het eigenlijk niet realistisch. Maar ik zag wel de potentie bij de club. Mooie historie, grote achterban, goed stadion. Als nieuwe trainer liep ik vaak tegen dichte deuren aan en kwam ik heilige huisjes tegen. Ik heb de nodige zaken veranderd in mijn anderhalf jaar. Er gebeurde veel achter de schermen hoor.” De prestaties onder Van Vossen vielen tegen. “Daar moeten we niet moeilijk over doen. De resultaten waren slecht, dat heb ik niet goed gedaan. Je moet wel kijken naar de mogelijkheden die ik had. Het geld was op. We konden alleen een speler van de amateurs in de spits opstellen.” Van Vossen werd ontslagen na een forse nederlaag tegen FC Oss (4-0). “Op geen enkel moment heb ik wrok richting Fortuna gekoesterd. Integendeel. Ik zal juichen als Fortuna promoveert. De club verdient dat.”

Reddingsoperaties

In 2002 bedraagt de acute schuld van Fortuna geen stuiver minder dan 7,3 miljoen euro, een optelsom van leningen en betalingsachterstanden. De KNVB weigert in eerste instantie een licentie af te geven. Een keiharde sanering wordt op poten gezet.

Het is allemaal maar een peulenschil vergeleken met twee jaar later, als eind 2004 de schulden opnieuw de pan uit rijzen. Fortuna zit 24 miljoen euro in de min. Bovendien is de kas helemaal leeg, waardoor vanaf 2005 geen salarissen meer kunnen worden uitbetaald. Ook is er geen geld om een belastingschuld van ettelijke tonnen af te lossen. Het financiële wanbeleid levert Fortuna een plekje in de geschiedenisboeken op. Want voor het eerst wordt een Nederlandse voetbalclub bestraft met puntenaftrek wegens boekhoudkundig mismanagement. Die drie minpunten zijn niet de grootste zorg. Het gevecht om te overleven heeft absolute prioriteit. En dat is al moeilijk genoeg. Voor de uitwedstrijd tegen FC Den Bosch is niet eens geen geld beschikbaar om de spelersbus te laten rijden. De selectie moet met eigen vervoer naar De Vliert. Wonder boven wonder komt er in de zomer van 2005 een reddingsplan.

Maar toch houdt de chaos in de daaropvolgende jaren aan. In 2009 zijn de schulden alweer opgelopen tot 5,3 miljoen euro. De proflicentie wordt nog maar een keer ingetrokken, ondanks dat stichting Trots op Fortuna het grootste deel van de schulden weg weet te werken. Beroep bij de KNVB is onmogelijk. De geplande oefenwedstrijd tegen Bayern München, om wat knaken op te halen, gaat gewoon door. Fortuna ziet nog maar één uitweg: de gang naar de burgerrechter. Het duel in de rechtbank weet Fortuna in ieder geval wél te winnen. De club is weer eens gered.

Martin Masset

Directeur/voorzitter van oktober 2012 tot oktober 2015

“Toen ik aantrad, moesten we eerst een schuld van 13 miljoen euro wegwerken. Met veel energie is er aan de club gewerkt. Het doet mij goed om te zien dat dát harde werk niet voor niets is geweest. Ik ben dankbaar dat het zo goed gaat met Fortuna.” De inspanningen voor de club eisen hun tol; Masset moet vanwege gezondheidsredenen stoppen als bestuurder. Na zijn jaren bij Fortuna is hij nooit meer te zien in het stadion. “Ik wilde niemand voor de voeten lopen. Ik volg de club zoveel als ik kan via de tv. Het doet mij wel enorm veel dat de tribunes nu weer voller zitten. Ook doet het mij deugd dat zoveel jongens uit de eigen opleiding nu zo goed presteren. Een aantal van hen hebben wij een contract gegeven. Hierbij heeft Charly Chudik (technisch manager, red.) een hele belangrijke rol gespeeld.”

“Kijk naar Fortuna Sittard,
die club bestaat niet meer”

- Michael van Praag

Lachen om Fortuna

Het lijkt langzamerhand een zekerheid te worden: iedere keer dat Fortuna op kiepen staat, weet de club zich als een ware Houdini op het allerlaatste moment van alle ketenen te ontdoen. Maar zo vanzelfsprekend is het niet. Als Fortuna om zich heen kijkt in de eerste divisie, ziet het andere financieel zwakke clubs omvallen. Haarlem legt het loodje in 2010, RBC Roosendaal volgt een jaar later. AGOVV en SC Veendam trekken er in 2013 noodgedwongen de stekker uit. Tussendoor maakt Michael van Praag het alleen maar pijnlijker. De KNVB-voorzitter verkondigt eind 2010 tijdens een congres doodleuk dat Fortuna Sittard niet meer bestaat. “Althans niet meer als betaald voetbal organisatie”, probeert hij zijn faux pas goed te praten. Het is een opmerking die steekt bij club en supporters. “Het is wel triest. Het geeft aan waar Fortuna op dit moment staat als zelfs de voorzitter van de KNVB denkt dat we niet meer bestaan”, schampert trainer Wim Dusseldorp als hij geconfronteerd wordt met de uitspraak.

Pijnlijk. En het wakkert de spot richting de Sittardse club aan. Fortuna is het kneusje van het betaalde voetbal. Geen geld, geen resultaten, geen hoop. Daarbovenop komt nog eens de beruchte sneeuwschoenenwedstrijd tegen FC Eindhoven, met aansluitend het legendarische interview met Wim Dusseldorp, over het gebrek aan professionaliteit bij de spelers die op het gladde veld niet uit de voeten konden met hun normale voetbalschoenen. “Onze linkerkant was rondjes 34,4 aan het rijden.”

Het half afgebouwde betonnen karkas aan de Milaanstraat in Sittard, waarin Fortuna haar wedstrijden speelt, is het symbool van mislukking in de voetbalwereld. De miljoenen blijven maar verdampen in Sittard. In de zoektocht naar nieuw kapitaal is de club in 2012 wekenlang in de greep van de waanzinnige soap rond Nacer Abdellah, een Marokkaanse ex-profvoetballer die van Fortuna met hulp van Qatarese miljoenen weer een topclub zou maken. Voor de buitenstaander een smakelijk verhaal om nog eens op te rakelen. ‘Weet je nog dat Fortuna een geldwagen had geregeld om het geld van Nacer Abdellah in te vervoeren?’ Voor insiders is het vooral wrang. Op dezelfde dag dat bij de clubleiding doordringt dat Abdellah een fantast is, gaat het op meer vlakken compleet mis. De buschauffeur van Fortuna brengt de spelers naar amateurclub Hollandia in Tuitjenhoorn. Dat terwijl Fortuna voor de KNVB-beker moet aantreden tegen Hollandia in Hoorn, 30 kilometer naar het zuidoosten. Maar geen paniek, de spelers zijn uiteindelijk net op tijd bij het juiste complex. Helaas gaat de wedstrijd tegen de club uit de topklasse met 1-0 verloren.

Een van de legendarische interviews met Wim Dusseldorp.

De trainers

Hans de Koning

2001-2004

Hans de Koning degradeert als interim uit de eredivisie, uitgerekend door toedoen van het Feyenoord van oud-Fortunezen Bert van Marwijk en Patrick Paauwe. De Koning wordt vervolgens hoofdtrainer en komt met zijn ploeg ook een niveau lager snel onderaan te bungelen. Een opleving zorgt ervoor dat Fortuna van de hatelijke laatste plek komt. Een seizoen later is er echter geen redden aan. De Koning raakt in conflict met spelers en club en vertrekt op eigen initiatief. “Mijn ambities en die van Fortuna liggen te ver uit elkaar”, zal hij later als verklaring geven. “Van een groot aantal spelers loopt het contract af. Als de club je dan geen sportieve zekerheid kan geven, houdt alles op.”

Chris Dekker

2004-2006

Chris Dekker kan naar Iran, maar wil liever in Zuid-Limburg blijven en dus kiest hij voor Fortuna. Niet voor het eerst. Dekker speelde voor de club - onder meer in de kwartfinale van de Europacup II tegen Everton - en was er ook al (interim-)trainer. In die rol is hij aanzienlijk minder succesvol. Onder zijn leiding eindigt Fortuna twee seizoenen op rij op de laatste plaats, mede door puntenaftrek van de KNVB wegens financiële problemen.

Frans Körver

2006-2007

Rob Hutting is exact twee weken aangesteld als hoofdtrainer wanneer, nog voordat het seizoen begint, technische man Frans Körver die functie overneemt wegens ‘een verschil van inzicht over de uitvoering van het technisch beleid’. Het blijft bij één seizoen, waarin Fortuna vijftiende wordt, tenminste eens niet laatste. Vanwege zijn inmiddels beperkte toekomst op deze aardkloot en vanwege Thea. “Ze zegt: ‘Dadelijk ben je weg en wat heb ik dan aan je gehad? Niets!’ Dus schrijf maar op dat ik ga fietsen met mijn vrouw”, klinkt het bij zijn afscheid.

Henk Wisman

2007

Henk Wisman, koud terug uit Armenië waar hij bondscoach was, tekent voor twee seizoenen, maar voltooit zelfs het eerste niet. Nog voor de winter goed en wel is ingetreden, is er van chemie tussen spelers en trainer geen sprake meer. Al bestrijdt Wisman dat ten stelligste. De Amsterdammer krijgt nog het aanbod om technisch directeur van de jeugdafdeling te worden, maar vertrekt met een afkoopsom uit Sittard..

Roger Reijners

2007-2010

Roger Reijners – al een poosje in allerlei functies actief binnen de club – neemt het stokje halverwege het seizoen 2007/2008 over, hoewel de naam van Wil Boessen het luidst rondzingt in Sittard. Met veel pijn en moeite moet hij in de jaren die volgen steeds weer alle zeilen bijzetten om een toonbare selectie op de been te krijgen. In juni 2010 wordt duidelijk dat Fortuna een nieuwe trainer aanstelt en Reijners een managementrol geeft. Niet veel later wordt hij bondscoach van de Nederlandse voetbalvrouwen.

Wim Dusseldorp

2010-2011

Wim Dusseldorp begint met twee strafpunten wegens het niet op tijd overmaken van de huursom voor Harrie Gommans en Edwin Linssen aan Roda JC. Dusseldorp tekent voor drie seizoenen, met als uiteindelijke doel een prijs. Het tv-fragment waarin de coach zijn spelers amateurisme verwijt, omdat ze op niet het juiste schoeisel bij zich hebben voor de glibberige grasmat waarop gespeeld wordt, is in de jaren daarna veelvuldig herhaald. Aan het huwelijk met Fortuna komt een eind als Dusseldorp wordt weggekaapt door VVV, waar hij technisch manager wordt. De trainer houdt een dubbel gevoel over aan zijn overstap: “Je neemt toch afscheid op een moment dat je nog niet klaar bent en groei ziet.”

Tini Ruijs

2012

Tini Ruijs maakt het seizoen 2011/2012 af. Over de doelstelling in de tweede seizoenshelft is hij duidelijk: een plaats in het linkerrijtje. Bij het aantreden van de nieuwe algemeen directeur Jos Alberts gaat het mis. Alberts zou tornen aan de bevoegdheden van Ruijs en in het spelersbudget willen snijden en dus stapt de trainer uit onvrede op. Fortuna ruikt onder zijn leiding aan de play-offs, maar haalt die uiteindelijk niet. Het linkerrijtje overigens ook niet.

Wil Boessen

2012-2014

Wil Boessen maakt zijn debuut als hoofdcoach bij de club waar hij geldt als een icoon. Hij speelde immers het overgrote deel van zijn carrière voor Fortuna. Als trainer zet hij ongekende resultaten neer. Alleen onder zijn leiding plaatsen de Sittardenaren zich sinds de laatste degradatie voor de play-offs om promotie. Twee seizoenen achter elkaar zelfs. Toch wil Boessen zijn aflopende contract niet verlengen. Hij mist een klankbord binnen de club en is kritisch over de weinige vooruitgang die Fortuna boekt. “Ik functioneer het beste in een volledig stabiele organisatie. Bij Fortuna zal dit zeker nog één tot twee jaar duren”, motiveert hij zijn vertrek.

Peter van Vossen

2014-2015

Peter van Vossen kan in zijn eerste jaar als hoofdcoach in het betaalde voetbal de prestaties van Boessen bij lange na niet evenaren. Fortuna eindigt onder zijn bewind voorlaatste, in punten gelijk met hekkensluiter RKC. Onder Van Vossen laat Fortuna de fans overigens wel juichen als er wordt gewonnen bij latere promovendus, maar vooral aartsrivaal Roda JC. Na vier nederlagen op rij in een nieuw seizoen valt het doek voor de Zeeuw. “Een veertigtal supporters heeft om mijn ontslag gevraagd en ik heb het idee dat de clubleiding de oren naar hen heeft laten hangen”, klinkt het later.

Ben van Dael

2015-2016

Ben van Dael verruilt VVV (waar hij assistent is) voor Sittard, waar ze veel parallellen zien met Boessen en er dus van overtuigd zijn van zijn kunnen. Van Dael zorgt voor structuur en krijgt een driejarig contract. In zijn eerste volle seizoen maakt hij een flitsstart. Maar als uit een reeks van negen wedstrijden slechts één punt wordt gepakt, wordt de trainer ontslagen. Van Dael uit zijn ongenoegen: “Het is een schande wat hier gebeurt. We hadden een ander traject afgesproken. Het eerste jaar stabiliseren, het tweede groeien en daarna presteren. Maar blijkbaar tellen nu alleen nog de resultaten.”

Sunday Oliseh

2017-2018

Sunday Oliseh is de verrassende naam die uit de koker van eigenaar Isitan Gün komt. De Nigeriaan behoedt Fortuna voor degradatie en presteert daarna met een trits aanwinsten buitengewoon goed. Zijn gedrag richting spelers, staf en kantoorpersoneel wordt hem fataal. De club verwijt Oliseh dat hij mensen schoffeert en stelt hem na vier verloren duels op rij, waarin de coach de kont tegen de krib gooit, op non-actief. Het ontslag wordt definitief na een vonnis van de arbitragecommissie van de KNVB. Die oordeelt dat Oliseh terecht op straat is gezet, maar ook dat de Nigeriaan een afkoopsom van 90.000 euro krijgt.

Claudio Braga en Kevin Hofland

2018

Fortuna moet binnen de eigen gelederen op zoek naar een bevoegd interim-trainer en komt uit bij hoofd opleidingen Claudio Braga. Met aan zijn zijde oud-Fortunees en voormalig international Kevin Hofland. Het duo zet een ongekende reeks wedstrijden zonder nederlagen neer en leidt Fortuna terug naar de koppositie. Die moet de ploeg weer afstaan aan Jong Ajax, maar omdat belofteteams niet mogen promoveren, hebben de Sittardenaren een plek in de eredivisie in eigen hand.

Wil Boessen

Oud-speler van Fortuna en hoofdcoach van 2012 - 2014

“Ik heb volgens mij vier directies meegemaakt in het eerste jaar dat ik hoofdcoach was. Er was ook sprake van Duitsers en Arabieren. Chaos. Uiteindelijk is Martin Masset de directeur geworden.” In het oog van de storm behaalde Boessen twee prima klasseringen. Dat wil niet zeggen dat alles op rolletjes liep. “Spelers kregen soms geen reiskostenvergoeding uitgekeerd. Ik heb de jongens regelmatig geld gegeven om benzine te betalen. En ik zie mijzelf nog met Charly Chudik in de Nettorama lopen om broodjes te halen zodat de spelers konden lunchen. Ik kon gelukkig mijn ei kwijt in een klankbordgroep, met onder andere Willy Dullens, Robert van der Weert en Roel Coumans.”

De curieuze zaak rond Nacer Abdellah staat Boessen nog goed voor de geest. “Ik was er al snel helemaal klaar mee en heb hem dat ook gezegd. Ik zit al langer in de voetbalwereld en er zijn al zoveel mensen geweest die clubs willen opkopen en een hele hoop verhalen hebben. In een vergadering heb ik recht in zijn gezicht gezegd wat ik van hem vond. Die woorden herhaal ik niet, maar het was wel duidelijk.”

Hartverwarmend

Lege tribunes, forse nederlagen, een dramatische financiële situatie. Genoeg ellende om je over op te winden. En toch is tussen al de zwarte bladzijden in het Fortunaboek af en toe een hartverwarmende alinea te lezen.

Mart Franken, de voorzitter van de licentiecommissie van de KNVB, sneert in 2002 cynisch dat Fortuna beter een staatslot kan kopen. Volgens hem is dat de beste manier om de club in financieel rustiger vaarwater te brengen. De Fortuna-fans, verenigd in de supportersgroep Help Fortuna!, pakken de handschoen op en beginnen daadwerkelijk staatsloten te kopen voor hun club. De eerste trekkingen leveren niet veel op: 548,90 en 112,50 euro. Maar op nieuwjaarsdag 2003 valt lotnummer BE 047495 in de prijzen. Opbrengst: een half miljoen euro. Het geld wordt gebruikt om de club overeind te houden.
En ook de crisis van 2009 wakkert het saamhorigheidsgevoel aan. Ondanks de dramatische resultaten en de meer dan belabberde financiële situatie, staat een groep supporters op onder de naam Trots op Fortuna (TOF). Met tal van acties, onder andere het verkopen van lootjes voor een loterij, slaagt TOF erin om de duizelingwekkende schuld van 5,3 miljoen terug te brengen naar slechts 40.000 euro.

En zelfs de tribunes zijn een keer aardig gevuld. Het is tijdens de erewedstrijd van Fernando Ricksen. Het hartverscheurende nieuws over de ziekte van de oud-Fortunaspeler, eind oktober 2013, valt zwaar in Sittard. Fortuna organiseert snel een speciale wedstrijd voor de speler, die zal uitgroeien tot clubicoon. Met vuurwerk, ballonnen en een staande ovatie wordt het een onvergetelijke dag.

Theo Mommers

Directeur van maart 2001 tot augustus 2002

“Hoe de stemming was na het degradatieduel tegen Feyenoord? Ik was er niet zo mee bezig. Ik had mijn handen vol aan de situatie waarin we zaten. Degradatie lag in de lijn der verwachting. Overleven was verre van zeker.” Noodgedwongen stelde Mommers een salarisplafond in van 54.000 euro. Die salarisverlaging werd via de rechter afgedwongen. “Erger was dat we die zomer drie maanden lang geen loon konden betalen. Wonderlijk is eigenlijk dat daar nooit problemen over werden gemaakt. Iedereen besefte dat dit nodig was om Fortuna te redden. Toen we zo in de shit zaten heb ik dat nooit zo beseft, maar achteraf zie ik dat er een bijzondere saamhorigheid binnen de club was. Iedereen heeft een klein steentje bijgedragen aan het huidige succes.”

Mommers volgt Fortuna nog op afstand, maar hoopt zeker dat de Sittardenaren promotie veilig stellen. “Ik ben na mijn vertrek zeker nog terug geweest in Sittard. Heb bijvoorbeeld een wedstrijd gezien vanuit de skybox, op uitnodiging van Help Fortuna.”

Opkrabbelen

Een lachertje? Het kneusje van het betaalde voetbal? Het kan razendsnel gaan in de voetbalwereld. Twee jaar geleden was crisismanager Paul van der Kraan nog koortsachtig op zoek naar een paar ton, zodat Fortuna aan de competitie kon beginnen. De club staat nu op de drempel van de eredivisie. Geen schamele 711 toeschouwers op de tribune, maar zeker tien keer zo veel. Tijdens de 16 jaar durende bokswedstrijd is Fortuna diverse malen negen tellen op het canvas blijven liggen. De club krabbelde telkens overeind. En wat een spectaculaire comeback hebben de Sittardenaren in huis. Eindelijk staat Fortuna een beetje stabiel op de benen. Eindelijk heeft het wat meer vet op de ribben, om klappen uit te kunnen delen. Eindelijk vloeien er geen tranen van ellende, maar tranen van geluk.

Colofon
Tekst: Emil Visser, Nick Bruls en Jimmy Leenders. Website:
Evelien Ooms, Nao Veure!

Paul Cremers en Sharon Brabant. Foto’s: Peter Schols, Ermindo Armino, Harry Heuts, Bas Quaedvlieg, Roger Dohmen en ANP.
Dronebeelden: Aironotics